Blog – Verlies en verdriet

Een handleiding voor verdriet

Toen ik 22 was, overleed de moeder van mijn huisgenootje. Het greep mij aan, ik had er verdriet om. Mijn moeder reageerde gepikeerd op mijn tranen. Hoezo huilde ik, ik had ook niet gehuild toen mijn oma, haar moeder, twee jaar eerder was overleden. Ik was met stomheid geslagen. Ik heb het er nooit meer met mijn moeder over gehad. Maar ik weet het nog heel goed, en het is toch al ruim 20 jaar geleden.

Kan verdriet ooit misplaatst zijn? Ik geloof het niet! Bestaan er gradaties in de mate waarin je om het verlies van iemand mag rouwen? Nee toch?! Er zijn duizenden redenen om verdriet te hebben als er iemand overlijdt, of je die persoon nu goed hebt gekend of niet, of je er nu een goede band mee had of niet, of je hem of haar nu vaak zag of niet. En er zijn ook duizenden manieren om te rouwen. Dat ik niet huilde bij het overlijden van mijn oma, wil nog niet zeggen dat het mij niets deed.  Maar blijkbaar vatte mijn moeder dit anders op. Dus ja, dan vraag ik mij toch af: hoe hoort een mens te rouwen? En hoe ziet dat er dan uit?

Hulpverleners krijgen regelmatig te maken met cliënten die een dierbare hebben verloren. Wat voelen zij? Hoe rouwen zij? Hoe gaan zij om met hun verlies? Wat kan een hulpverlener betekenen? Waar kun je op letten?

Het fasenmodel van Elisabeth Kübler-Ross

Er bestaan vele theorieën over rouwverwerking. Een bekende is het fasenmodel van Elisabeth Kübler-Ross (1926 – 2004). Zij was een Zwitsers-Amerikaanse psychiater die zich veel heeft beziggehouden met rouwverwerking. Kübler-Ross ontwikkelde een model waarin rouw in 5 fasen verloopt:

  1. Ontkenning
  2. Woede
  3. Onderhandelen / vechten
  4. Depressie
  5. Aanvaarding                                                (Bron: Wikipedia)

Het lijkt alsof dit een lineair proces is dat begint met ontkenning en eindigt met aanvaarding, maar zo gaat het in de werkelijkheid vaak niet. Iemand kan deze fasen in een andere volgorde doormaken, of in verschillende fasen tegelijk zitten.

 

De transitiecirkel Jakob van Wielink

Iemand die het rouwproces als een cirkel ziet, is Jakob van Wielink, coach, trainer, relatie- en verliescounselor. Hij werkt met de transitiecirkel, die uit zes onderdelen bestaat. (zie eerste afbeelding) Wanneer deze cirkel met de klok mee wordt gevolgd, zou er sprake zijn van gezonde rouw.

 

Als iemand niet het hele proces doorloopt, maar als het ware de bocht afsnijdt, wordt een belangrijk deel van het proces overgeslagen, namelijk het werkelijke rouwen en het betekenis geven aan het verlies. Wanneer iemand het proces helemaal niet goed doorloopt, wordt dat gestolde rouw genoemd. Zie afbeelding 2. (Bron: De School Voor Transitie)

 

 

Manu Keirse

De Vlaamse klinisch psycholoog Manu Keirse is specialist in het omgaan met verlies en verdriet. Hij schreef in 1995 het boek ‘Helpen bij verlies en verdriet’ over rouwverwerking en hoe je als naaste en als professional kunt omgaan met en reageren op het verlies en het verdriet van een ander. Maar in 2017 heeft Keirse zijn boek herschreven, en wat blijkt: hij is volslagen van mening veranderd over rouwverwerking. Hij gelooft niet meer in verwerking: over het verlies van een naaste kom je nooit heen, zegt hij nu. Een mooi interview met Manu Keirse verscheen in juni 2017 in Trouw.

 

Op de Monuta vind je veel informatie over hoe je kunt omgaan met iemand die verdriet heeft. Dit zijn 10 tips die zijn bedacht door mensen die een naaste hebben verloren:

  1. Onthoud: uiterlijke schijn bedriegt
  2. Nodig mij gewoon eens uit voor een kopje koffie of een etentje
  3. Heb geduld met mij, blijf een luisterend oor
  4. Moedig mij aan, maar push mij niet
  5. Ik ben niet altijd in staat om te praten
  6. Wees voorbereid op de keiharde waarheid
  7. Verzin geen smoesjes
  8. Probeer niet overal een logisch antwoord op te vinden
  9. Mijn rouw is uniek
  10. Heb niet het gevoel dat je iets moet doen

 

Nadere uitleg bij de tips kun je lezen op Monuta – 5 tips.

 

Heb ik nu een antwoord op de vragen hoe een mens hoort te rouwen en hoe dat er uit ziet? Ja, wel een beetje: er is geen vaststaand proces voor rouw en het ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit. Een handleiding  voor verdriet bestaat niet. Wel is het belangrijk om stil te staan bij je verlies, bij wat het voor je betekent en wat je erbij voelt. Doe je dat niet, dan kun je onevenredig veel last hebben van je verdriet en kan het grote moeite kosten om weer de draad op te pakken in het leven. Het helpt als anderen naar je luisteren, dat je emoties er mogen zijn en dat anderen jou niet uit de weg gaan.

De reactie van mijn moeder op mijn verdriet bij het overlijden van de moeder van mijn huisgenootje, was beslist niet helpend, ik voelde mij behoorlijk alleen. Maar hetzelfde gold waarschijnlijk voor haar: ook zij had verdriet, maar wist zich er misschien geen raad mee. En door er niet over te praten, werd het er niet beter op vermoed ik.

En wat betekent dit nu voor ons, professionals? Volgens mij komt het neer op luisteren, niet meteen af te gaan op wat je denkt te zien en het onderwerp niet te vermijden. Dat is nog helemaal niet zo eenvoudig, maar ik hoop dat ik je met de bovenstaande informatie een beetje op weg heb geholpen.

Sophia Langenkamp – BuurteamsUtrecht

Foto beeldhouwwerk Kate Kollwitz Käthe Kollwitz