Verlies is er altijd

Verlies & Rouw - dossier

 

Na de vele gesprekken die ik heb gehad met mensen over verschillende levensvragen, dilemma’s, verslavingen, verlangens, echtscheiding, dromen,  enzovoort, heb ik het idee gekregen dat rouw eigenlijk een veel prominentere rol speelt in ons leven. Sterker nog, rouw hoort bij groei. Met elke stap die je zet, verlaat je een eerdere trede. Dat begint al bij de geboorte, zoals ik eerder heb betoogd.

Toch komt rouw meestal pas in beeld bij manifest verlies, dat iedereen als zodanig erkent. Daarbuiten is er geen erkenning en begrip en kan rouw uitblijven.

Als rouw niet op gang komt, vormt zich een deken over ons leven. Hoe onbewuster en diffuser het verlies, hoe eerder zich die deken zal vormen. Het kan apathie in de hand werken maar ook grote activiteit.

Wanneer het gevoelsleven in de knel komt en men zich terugtrekt, spreken we al gauw over depressie. Met de meest gangbare reflex om antidepressiva te gaan slikken komen mensen nog verder te staan van hun verdriet. Een andere mogelijkheid is het “oplossen” met drank of drugs. Drinkers, drinken zich een stukje hoop op helderheid, ze krijgen er steeds meer mist voor terug.

De vraag is, over wat voor verlies hebben we het eigenlijk?

Ik haal een stukje tekst aan van Magda Maris, een van de belangrijkste Gestalt (psychologie) trainers van Nederland in de 70-er en 90-er jaren.

“Ja” tegen het leven zeggen is in de praktijk alleen mogelijk wanneer men zijn opvoeders vergeven heeft dat men door hen is opgevoed zoals men door hen is opgevoed. De opvoeding die men heeft genoten was vrijheid beperkend en vrijheid afstraffend. Een kind is vrij en wordt door zijn opvoeding onvrij.

De onvrijheid wordt door de onvrije ouders overgedragen door middel van emotionele sancties zoals afwijzing en paniek. Het kind is heel gevoelig voor emotionele afwijzing daar het ‘erbij horen’ voor hem van levensbelang is.

Door negatieve gehechtheid aan de ouders, die zich kenmerkt door onverschilligheid, onmacht, overdreven zorg en verlangen naar hun bevestiging en woede op hun vermeende afwijzing, is de mens onvrij en hij is gedoemd zijn eigen onvrijheid op zijn kinderen over te dragen. Dit alles neemt niet weg dat het leven door middel van de ouders is gegeven is en dat het leven in zijn diepste betekenis met de ouders, vooral de moeder, verbonden is. Wanneer men zijn moeder afwijst wijst men het leven af en omgekeerd.

Afgezien van het feit dat er ook ouders zijn die zich bewust zijn van dit mechanisme en hebben geprobeerd zoveel mogelijk te neutraliseren, kan deze tekst worden toegepast op elke ouder, de meest liefdevolle, de meest bewuste, of onbewuste tot de meest wrede ouder en op elk kind.

De afwijzing waar Maris het over heeft is binnen het hulpverleningsproces herkenbaar als gestolde zelfafwijzing. Onder die zelfafwijzing liggen de eigenheden die vroeger zijn afgewezen, eerst door de ouders en later door het kind zelf. Om het even zwaar te zeggen, zelfafwijzing is een grafsteen waaronder jeugdige eigenheid, vitaliteit en energie schuilgaat.

Het gaat dus om verlies van eigenschappen die aan iemand toebehoren die er niet mochten zijn. Dat kan gepaard gaan met ernstig verlies van levenskwaliteit en levenstijd. En natuurlijk, het nog steeds niet kunnen beschikken over eigenschappen die zijn toegedekt.

De drinker probeert elke dag die zerk opzij te schuiven, hoe meer hij drinkt, hoe minder het hem lukt. Het slachtoffer, de klager, de redder, allemaal zijn ze op zoek naar aandacht om te kunnen goedmaken wat vroeger fout is gelopen. Niets helpt, tot het moment dat de steen onder ogen wordt gezien. Dan kan er rouw op gang komen. Dat begint bij het erkennen van wat niet is geweest en het erkennen dat het toen, er nu niet meer is en nooit meer terugkomt. Vroeger is vroeger. Blijven hangen in het verleden, het er naar terug blijven verlangen is melancholie. Bij rouw nemen we het verlies en treuren we er om, bij melancholie sterven we met het verlies.

Rouwen is niet een proces van iets een plekje geven en klaar. Het is meer het verweven van je verlies in je leven, zoals dat nu is. Verdriet komt daarbij en gaat ook weer weg. Dat kun je leren aanschouwen, zonder kopje onder te gaan.

Of rouw nu hoort bij geboorte – het afscheid nemen van het kind in de moederschoot;  bij manifest verlies – het overlijden van een dierbare;  bij zelfafwijzing – het verlies van levensenergie; of bij heimwee – verlies van die goeie ouwe tijd, verlies er er altijd. Het is kunst om het te (h)erkennen en te rouwen.

Robert Koops | Zinwijzer.nl